Nếu bạn đã cài đặt thành công Ubuntu ở [bài viết Ngày 3], xin chúc mừng! Bây giờ, khi nhìn vào giao diện của Ubuntu, bạn sẽ thấy nó khá giống Windows hay macOS. Bạn hoàn toàn có thể dùng chuột để click mở thư mục, lướt web, nghe nhạc.
Nhưng…
Sức mạnh thực sự của Linux không nằm ở giao diện đồ họa. Nó nằm ở một ô cửa sổ có nền đen chữ trắng mang tên: Terminal. Đừng vội hoảng sợ! Việc gõ lệnh không hề khô khan như bạn nghĩ, mà nó giống như việc bạn đang “nói chuyện” trực tiếp với hệ điều hành vậy.
Để mở Terminal trên Ubuntu, bạn hãy nhấn tổ hợp phím: Ctrl + Alt + T. Cửa sổ Terminal hiện ra? Bắt đầu thôi!
1. pwd – “Tôi đang ở đâu?”
Trong Terminal, bạn sẽ không thấy giao diện thư mục trực quan. Để biết mình đang đứng ở thư mục (directory) nào trong máy tính, hãy dùng lệnh pwd (Print Working Directory)
pwd
Kết quả trả về thường sẽ là /home/ten_nguoi_dung.
2. ls – “Ở đây có những gì?”
Lệnh ls (List) dùng để liệt kê tất cả các file và thư mục con nằm trong thư mục bạn đang đứng.
ls
Mẹo nhỏ: Nếu bạn muốn xem chi tiết cả dung lượng, ngày tạo và các file ẩn, hãy gõ: ls -la
3. cd – “Đi đến thư mục khác”
Khi đã biết ở đây có gì, bạn dùng lệnh cd (Change Directory) để di chuyển vào một thư mục khác, giống hệt như việc bạn double-click chuột vào folder.
Bash
cd Documents
(Lệnh trên sẽ đưa bạn vào thư mục Documents. Chú ý: Linux phân biệt chữ hoa và chữ thường). Để quay lại thư mục trước đó (trở ra ngoài 1 cấp), bạn gõ: cd ..
4. mkdir – “Tạo thư mục mới”
Bạn muốn tạo một thư mục mới (New Folder) để chứa tài liệu học tập? Dùng lệnh mkdir (Make Directory).
mkdir Hoc_Linux
5. touch – “Tạo một file trống”
Lệnh này dùng để tạo nhanh một file văn bản hoặc file code mới mà không cần mở bất kỳ phần mềm soạn thảo nào.
touch bai_tap.txt
6. cp – “Copy file”
Lệnh cp (Copy) dùng để sao chép file từ nơi này sang nơi khác. Cú pháp cơ bản là: cp [tên file gốc] [nơi muốn copy đến].
cp bai_tap.txt /home/ten_nguoi_dung/Documents/
7. mv – “Di chuyển hoặc Đổi tên”
Lệnh mv (Move) cực kỳ đa năng. Bạn có thể dùng nó để Cắt (Cut) file sang chỗ khác, hoặc dùng để Đổi tên file.
Ví dụ đổi tên file:
mv bai_tap.txt bai_tap_hoan_thanh.txt
Ví dụ di chuyển file:
Bash
mv bai_tap_hoan_thanh.txt /home/ten_nguoi_dung/Downloads/
8. rm – “Xóa bỏ” (Cẩn thận!)
Lệnh rm (Remove) dùng để xóa file. Lưu ý: File bị xóa bằng lệnh rm sẽ biến mất vĩnh viễn chứ không chui vào thùng rác đâu nhé!
rm bai_tap_hoan_thanh.txt
Nếu bạn muốn xóa một thư mục có chứa dữ liệu bên trong, hãy dùng: rm -rf ten_thu_muc
9. sudo – “Quyền lực tối cao”
Trong Linux, để bảo mật, người dùng bình thường không thể tự ý cài đặt phần mềm hay chỉnh sửa hệ thống. Lệnh sudo (Superuser DO) cho phép bạn thực thi một lệnh với quyền cao nhất (quyền Admin/Root).
Khi gõ lệnh có sudo, hệ thống sẽ yêu cầu bạn nhập mật khẩu (Mật khẩu mà bạn đã tạo ở bước cài đặt lúc đầu). Lưu ý: Khi gõ mật khẩu trong Terminal, màn hình sẽ không hiện ra dấu sao () nào cả, cứ tự tin gõ đúng và nhấn Enter.*
sudo apt update
10. apt update & apt upgrade – “Cập nhật hệ thống”
Đây là bộ đôi câu lệnh thần thánh trên Ubuntu giúp bạn cập nhật danh sách phần mềm và nâng cấp toàn bộ hệ thống lên phiên bản mới nhất. Hãy luôn chạy lệnh này mỗi khi bật máy lên!
sudo apt update
sudo apt upgrade
Tổng kết
Bạn thấy đấy, Terminal không hề đáng sợ! Chỉ với 10 câu lệnh trên, bạn đã có thể điều hướng, quản lý file và cập nhật hệ thống như một người dùng Linux chuyên nghiệp rồi.
Ở bài viết tiếp theo (Ngày 5), chúng ta sẽ tìm hiểu về một chủ đề vô cùng thú vị và là “đặc sản” của Linux: Cơ chế phân quyền File (chmod) và Cách quản lý người dùng (User Management). Hẹn gặp lại các bạn!
